Theory of Mind (ToM), Centrale Coherentie (CC) en (zwakke) executieve functies.

Categorieën 2019,ASS,Autisme,Emoties,NLD,Prikkels,Weekend,Zaterdag,Zondag0 opmerking

Ik hoor jullie nu denken: waar heb jij het dan nou weer in vredesnaam over? Nou, ik heb het over de drie theorieën in de kop (ToM, CC en EF). Dit zijn alle drie verklaringsmodellen voor de andere denkstijl van mensen met autisme. In deze post ga ik het over deze modellen hebben en uitleggen waar ze allemaal precies voor staan. Enjoy!

Theory of Mind (ToM)

Afbeeldingsresultaat voor theory of mind

Deze theorie is bedacht door de drie mensen Baron-Cohen, Leslie en Frith. Zij breidden de alsmaar groeiende literatuur over de ‘theory of mind’ bij kinderen met een normale ontwikkeling uit naar autisme en toonden bij kinderen met ASS een verstoord begrijpen van de mentale wereld aan.

ToM staat voor het vermogen om het innerlijke van jezelf en anderen te zien en daar rekening mee te houden. Mensen met autisme hebben een gebrekkige Theory of Mind. Zij hebben moeite om zichzelf in anderen te verplaatsen en daar rekening mee te houden. Zij hebben moeite met de drie verschillende categorieën die binnen de ToM vallen:

-Visuele perspectiefneming: Afleiden waar iemand naar kijkt, wat iemand ziet.

-Affectieve perspectiefneming: Afleiden wat iemand voelt.

-Conceptuele perspectiefneming: Afleiden wat iemand weet, denkt of wilt.

Dat laatste is het meest lastige voor mensen met ASS, aangezien dat de meeste vaardigheden vraagt van de ToM.

Theory of Mind is een onderwerp van veel onderzoek en theorievorming binnen de psychologie. Onbekend is nog wat de mechanismen zijn die leiden tot dit tekort en hoe dit door middel van behandeling verbeterd zou kunnen worden.

De ToM start in de peuter/kleutertijd (vanaf 2-3 jaar). Het kind begint emoties, gedachten en wensen van zichzelf te leren herkennen en benoemen. Van daaruit ontwikkelt het kind ook het vermogen om deze gevoelens ook te kunnen herkennen en benoemen bij anderen.

Ook leert het kind om te gaan met zogenaamde ‘false beliefs’, het voor de gek gehouden worden en anderen voor de gek houden.

Bij de Theory of Mind speelt ook de moeite met contacten en het onderhouden van vriendschappen en het inschatten van sociale situaties een grote rol.

Gelukkig heeft een gebrek aan ToM ook nog wel een aantal voordelen. Zo is bekend dat mensen met autisme (meestal) eerlijk en recht door zee zijn. Ze kunnen meestal ook niet goed liegen (ik dan weer wel).

We kunnen dus als samenvatting concluderen dat sociale interactie en gevoelens lezen een moeilijke factor is. Hierdoor is het lastig om vriendschappen op te bouwen en te onderhouden.

Centrale Coherentie (CC)

Afbeeldingsresultaat voor centrale coherentie

Deze theorie is ontwikkeld door Uta Frith. Onder Centrale Coherentie wordt het volgende verstaan: ”Het vermogen om waargenomen prikkels samen te voegen tot een zinvol geheel. Het al dan niet in staat zijn om prikkels die via allerlei kanalen binnenkomen (zien, horen, voelen, ruiken, proeven) samen te voegen tot ze een betekenisvol kloppend geheel vormen.” Bij mensen met autisme is er vaak sprake van een zwakke CC. Hierdoor worden prikkels minder of niet goed gefilterd.

Dit komt door enerzijds een zwakke betekenisverlening en anderzijds een sterke detailgerichtheid. Mensen met ASS hebben de neiging om de wereld in fragmenten te ervaren (gefragmenteerde waarneming). Ze nemen de wereld waar in losse deeltjes (puzzelstukjes), zonder deze tot een betekenisvol geheel te kunnen samenbrengen. Ze nemen vaak een detail waar en niet de context en borduren op dit detail voort.

Ze gaan minder snel een samenhang zien of aanbrengen in wat ze waarnemen. In hun waarneming lijken details de hoogste prioriteit te hebben, waardoor de juiste betekenis gemist wordt. Door een gebrekkige CC wordt de wereld ervaren als een chaos, waardoor er ook wel van een prikkelverwerkingsstoornis gesproken kan worden.

De theorie gaat over het onvermogen om een volledig beeld te zien, maar alleen oog te hebben voor details, wat een voordeel kan zijn bij een beroep waarbij details belangrijk zijn, maar erg nadelig is bij sociale situaties en het begrijpen van de juiste context in taal.

Bij een zwakke CC zoeken mensen vaak veiligheid in herhalende handelingen en gaan op zoek naar routines en structuren. Zij houden zich vast aan het bekende en hebben weerstand tegen veranderingen. De theorie van de CC beschrijft zowel de problemen als de talenten van mensen met autisme.

Problemen zijn vaak omgang met anderen, planning en organisatie, flexibel zijn en een gedrevenheid, autonoom zijn en focussen. De talenten liggen vaak bij detailwaarneming, logisch denken en feitenkennis.

Volgens de wetenschapper Uta Frith werkt de interne ‘regisseur’, doordat er minder verbindingen zijn in de hersenen van iemand met autisme, minder goed. De interne ‘regisseur’ zou in de ‘normale’ hersenen het totaaloverzicht hebben over het geheel. Zij noemt het ontbreken van die regisseur ‘het ontbreken van het zelf’. Dit ontbrekende zelf leidt ertoe dat mensen met autisme leven in extremen.

Mensen met autisme leven dus in een wereld, waar ze -in het beste geval- altijd op het punt staan de controle te verliezen. Vanuit dat gegeven is het begrijpelijk dat er woede en frustratie ontstaat. Ze doen ontzettend hun best en toch ontglipt het hen makkelijk. Het is ook daarom dat het niet alleen degene met autisme kan zijn, maar dat het juist de omgeving is die iets moet doen helpen de controle (terug) te krijgen.

(Zwakke) executieve functies (EF)

Afbeeldingsresultaat voor executieve functies

Deze theorie kwam in tegenstelling tot de andere twee, niet uit de ontwikkelingsliteratuur. Sommige onderzoekers stelden vast dat bepaalde kenmerken van individuen met autisme leken op die van mensen met specifiek hersenletsel. Zwakkere executieve functies komen overigens ook bij ADHD, andere leerstoornissen en ook bij mensen zonder diagnose voor.

De executieve functies (EF) horen bij het denkvermogen. Het is een verzamelnaam voor denkprocessen (functies) in het brein die belangrijk zijn voor het denken (cognitie) en het uitvoeren (executie) van sociaal, efficiënt en doelgericht gedrag. Zonder deze functies is goed georganiseerd gedrag niet mogelijk. Deze functies functioneren dus als een dirigent die ons gedrag organiseert en aanstuurt. Ze regelen bijvoorbeeld het starten met een taak en het richten en vasthouden van de aandacht. Ze worden ook wel de uitvoerende aandacht genoemd.

Voorbeelden van EF’s zijn:

-Het vermogen het eigen gedrag, handelingen en gedachten op tijd te stoppen;

-Het vermogen om flexibel van de ene naar de andere situatie te gaan;

-De vaardigheid om informatie in het geheugen te houden om een taak te voltooien

De EF’s spelen vooral een rol bij het plannen, organiseren en prioriteren van taken en activiteiten. Problemen binnen deze gebieden uiten zich vooral in:

-Moeite met activiteiten te voltooien die uit verschillende stappen bestaan, zoals: de was doen, huiswerk maken, koken en autorijden;

-Niet het overzicht hebben welke stappen genomen moeten worden tot het volbrengen van een taak of activiteit;

-Geen keuzes kunnen maken tussen stappen of taken die het belangrijkst zijn om eerst uit te voeren;

-Geen respons-inhibitie: Niet nadenken voordat je iets doet

Verder zijn er nog problemen met het probleemoplossend vermogen en het timemanagement. Je probleemoplossend vermogen heb je onder andere nodig voor het identificeren van obstakels om deze vervolgens te overwinnen om je doel te bereiken. Timemanagement is nodig om tijd te kunnen inschatten, verdelen en deadlines halen. Problemen binnen deze gebieden kunnen zich uiten in:

-Tekortschieten in het bedenken en uitvoeren van verschillende oplossingen;

-Niet van strategie kunnen veranderen wanneer er iets onverwachts op je pad komt;

-Het niet kunnen signaleren wanneer er een probleem is;

-Zwart-wit denken;

-Geen tijdlimiet kunnen stellen aan taken en activiteiten; vaak geen begin en einde kunnen maken.

Je hebt ook nog problemen met de verbale redenering en emotieregulatie. Verbale redenering is het kunnen begrijpen, analyseren en kritisch kunnen nadenken over geschreven concepten. Emotieregulering is het goed om kunnen gaan en toepassen van gevoelens en gedachten. Problemen hiermee uiten zich vooral in:

-Moeite hebben met begrijpend lezen;

-Mondelinge opdrachten niet correct opvolgen;

-Geen goede notities maken van gesprekken;

-Geen concrete samenvattingen kunnen geven van een verhaal of een verhaal navertellen;

-Niet weten hoe je moet reageren op een situatie;

-Niet kunnen inschatten hoe je je moet gedragen;

-Niet weten hoe je je emoties onder woorden moet brengen

Bij het werkgeheugen en aandacht zijn er ook een aantal problemen:

-Multi-tasken: Niet meerdere dingen tegelijk kunnen doen;

-Het in staat zijn om een tekening te maken van iets dat je gezien hebt;

-Moeite hebben met stap voor stap instructie goed opvolgen wanneer deze mondeling wordt gegeven;

-Moeite hebben met wis, natuur- en scheikunde;

-Je slecht kunnen concentreren, vooral bij taken die je niet interesseren;

-Ergens aan beginnen en dan vervolgens niet afmaken;

-Het slecht kunnen focussen op één ding;

-Op tijd op afspraken komen;

-Prikkels uit je omgeving negeren

Als laatste zijn er vaak problemen op de gebieden remming en actie nemen en het monitoren van acties en cognitieve flexibiliteit:

-Doordraven, tijdens een gesprek niet stoppen met praten, ook al luistert de andere persoon niet meer;

-Het herhalen van geluiden of woorden;

-Dingen eruit flappen die ongepast zijn in de situatie;

-Onvermogen om je omgeving schoon te houden

-Moeite hebben met nieuwe taken leren;

-Rigiditeit; moeite met verandering hebben;

-Eerst moeten wennen aan nieuwe regels;

-Zomaar stoppen met een activiteit en aan een nieuwe activiteit beginnen

Dit waren dus een aantal voorbeelden van executieve functies die minder goed ontwikkeld kunnen zijn bij mensen met én zonder autisme. Dat kan een heleboel problemen opleveren, maar als je er rekening mee houdt en zelf veel oefent kunnen deze functies verbeteren.

Dat was mijn post alweer over de drie verklaringsmodellen van het anders denken van mensen met autisme. Ik hoop dat jullie het leuk vonden om te lezen en weer iets wijzer zijn geworden.

Nog een fijne avond iedereen en fijne paasdagen:)

SEE YOU SOON!

LOVE,

EEF

Hoi! Ik ben Eva, 17 jaar oud en sinds augustus 2018 een trotse eerstejaars mediaredactie student. Er is nog iets 'bijzonders' aan mij: ik heb namelijk autisme en NLD, dit zijn twee onzichtbare 'labels' die je dus niet direct aan mij kunt zien. Op mijn blog livewithlabels.nl wil ik laten zien hoe het is om te leven met autisme en NLD, mensen en lotgenoten inspireren met mijn verhaal en zorgen voor meer bekendheid, openheid en begrip in de samenleving dat er op zich wel is, maar nog meer kan worden!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *